İçeriğe geç
TYT-AYT-KPSS Hazırlık
Dersler

28Konu 28 / 49
Elektrik ve Manyetizma

Akım Geçen Tellerin Manyetik Alanı

Elektrik akımı çevresinde manyetik alan oluşturur. Alanın yönünü tel, halka ve bobin geometrisine uygun sağ el kuralıyla belirle.

  • 11. sınıf
  • 40 dk
Görsel anlatımla başla8 adım · sıfırdan başlar · az yazı, bol 3B

LevhaAkım Geçen Tellerin Manyetik AlanıAkım Geçen Tellerin Manyetik Alanı

Elektrik akımı çevresinde manyetik alan oluşturur. Alanın yönünü tel, halka ve bobin geometrisine uygun sağ el kuralıyla belirle.

Isınma

Başlamadan önce: hazır mısın?

Puansız. Takıldığın yer olursa ön koşul konuya göz at.

Kendini dene

Puan yok, deneme sınırsız

Akım iki katına çıkıyor, uzaklık sabit. Alan kaç katına çıkar?

Açıklama

Uzun tel alanı akımla doğru orantılıdır; B iki katına çıkar.

Kendini dene

Puan yok, deneme sınırsız

Akım sayfadan dışarı doğruysa alan çizgileri hangi yönde dolaşır?

Açıklama

Sağ başparmağı kendine doğru tut; kıvrılan parmaklar saat yönünün tersini gösterir.

Temel

  1. Kavramı ve düzeneği tanı

Düz telde başparmak geleneksel akım yönünde, kıvrılan parmaklar manyetik alan yönündedir.

Başlangıç modeli; uzunluklar şematiktir.

Örnek

kolay

Doğrudan uygulama

Akım iki katına çıkıyor, uzaklık sabit. Alan kaç katına çıkar?

Uzun tel alanı akımla doğru orantılıdır

B iki katına çıkar.

Sonuç

22

Örnek

kolay

Tanımı yorumla

Tel uzaklığı iki katına çıkıyor, akım sabit. Alan ilk değerinin kaç katıdır?

B uzaklıkla ters orantılıdır

yarıya iner.

Sonuç

0,50{,}5

Uzun düz telde B=μI/(2πr)B=\mu I/(2\pi r); aynı ortamda alan akımla artar, uzaklıkla azalır.

Kendini dene

Puan yok, deneme sınırsız

Aynı bobinde akım yönü ters çevriliyor. Kutuplar ne olur?

Açıklama

Akım yönü ters dönünce eksen üzerindeki manyetik alan ve kutuplar ters döner.

Orta

  1. Bağıntıyı uygula ve karşılaştır

Halka ve bobinde kıvrılan parmaklar akım yönünü izler; başparmak eksen üzerindeki alanı gösterir.

Bir değişkenin etkisini nitel olarak karşılaştır.

Örnek

orta

Koşulları karşılaştır

Akım sayfadan dışarı doğruysa alan çizgileri hangi yönde dolaşır?

Sağ başparmağı kendine doğru tut

kıvrılan parmaklar saat yönünün tersini gösterir.

Sonuç

Saat yönünün tersine

Örnek

orta

İşaret ve yön

Akım sayfanın içine doğruysa alan çizgilerinin yönü hangisidir?

Önce verilen koşulları ve istenen niceliği ayır.

Sağ el başparmağı sayfanın içine yönlendirildiğinde parmaklar saat yönünde kıvrılır.

Sonuç

Saat yönünde

Örnek

orta

Bağıntıyı seç

Aynı bobinde akım yönü ters çevriliyor. Kutuplar ne olur?

Önce verilen koşulları ve istenen niceliği ayır.

Akım yönü ters dönünce eksen üzerindeki manyetik alan ve kutuplar ters döner.

Sonuç

Yer değiştirir.

Sağ el kuralında elektron hareketi yerine geleneksel akımı kullan.

Kendini dene

Puan yok, deneme sınırsız

Düz telin çevresindeki alan çizgileri hangi biçimdedir?

Açıklama

Simetri ve sağ el kuralı tel çevresinde kapalı dairesel çizgiler verir.

İleri

  1. Varsayım, sınır ve birleşik yorum

Alan çizgileri düz telin çevresinde çemberdir; tel boyunca düz çizgiler değildir.

İki durumun ilişkisini incele; çizim gerçek ölçekte değildir.

Örnek

zor

Sınır durumu

Bobinde aynı akım ve aynı uzunlukla sarım sayısı artırılıyor. Alan nasıl değişir?

Önce verilen koşulları ve istenen niceliği ayır.

Birim uzunluk başına daha fazla sarım daha güçlü bobin alanı oluşturur.

Sonuç

Artar.

Örnek

zor

Birleşik yorum

Düz telin çevresindeki alan çizgileri hangi biçimdedir?

Önce verilen koşulları ve istenen niceliği ayır.

Simetri ve sağ el kuralı tel çevresinde kapalı dairesel çizgiler verir.

Sonuç

Tel merkezli çemberler

Akımı, sarım sayısını ve akımın yönünü değiştir. Solda düz telin çevresindeki halkaları ve pusulaları, sağda bobinin içinden geçen alan çizgilerini izle; iki düzenekte de sağ elin başparmağı ile parmaklarının neyi gösterdiğine bak.

Kendini dene

Puan yok, deneme sınırsız

Akım yarıya indirilirken tele uzaklık iki katına çıkarılıyor. Alan ilk değerinin kaç katıdır?

Açıklama

B oranı (1/2)/2 = 1/4 olur.

Düz telde başparmak akımı, kıvrılan parmaklar teli saran çember biçimli alan çizgilerini gösterir; alan akımla artar, uzaklıkla azalır. Bobinde parmaklar akımı izler, başparmak eksen boyunca alanı gösterir. Akım ters dönünce alan da ters döner.

Yönleri, bileşenleri veya kavramlar arası ilişkiyi ayır.

Özet

Bu konudan aklında kalacaklar

  • Düz telde başparmak geleneksel akım yönünde, kıvrılan parmaklar manyetik alan yönündedir.

  • Uzun düz telde B=μI/(2πr)B=\mu I/(2\pi r); aynı ortamda alan akımla artar, uzaklıkla azalır.

  • Halka ve bobinde kıvrılan parmaklar akım yönünü izler; başparmak eksen üzerindeki alanı gösterir.

  • Sağ el kuralında elektron hareketi yerine geleneksel akımı kullan.

  • Alan çizgileri düz telin çevresinde çemberdir; tel boyunca düz çizgiler değildir.

Kapsam: MEB 2018 Fizik öğretim programı.

Bu sayfadaki özgün sorular ÖSYM sorusu olarak sunulmaz.

Sorular

Şimdi sıra sende

4 özgün soru

Özgün soru1

Kolay

Düz telin çevresindeki manyetik alan

Akım 3 kat, tel uzaklığı 3 kat yapılıyor. Alan ilk değerinin kaç katıdır?

İpucu

Düz telde başparmak geleneksel akım yönünde, kıvrılan parmaklar manyetik alan yönündedir.

Çözüm

B oranı I/r ile belirlenir; 3/3 = 1.

Sonuç: 11

Cevap: D

Özgün soru2

Orta

Halkanın merkezindeki manyetik alan

Akım yarıya indirilirken tele uzaklık iki katına çıkarılıyor. Alan ilk değerinin kaç katıdır?

İpucu

Uzun düz telde B=μI/(2πr)B=\mu I/(2\pi r); aynı ortamda alan akımla artar, uzaklıkla azalır.

Çözüm

B oranı (1/2)/2 = 1/4 olur.

Sonuç: 0,250{,}25

Cevap: E

Özgün soru3

Orta

Akım makarasının (bobin) eksenindeki manyetik alan

Bobinin içindeki alan çizgileri yaklaşık nasıl görünür?

İpucu

Halka ve bobinde kıvrılan parmaklar akım yönünü izler; başparmak eksen üzerindeki alanı gösterir.

Çözüm

Uzun bobinin orta bölgesinde alan yaklaşık düzgündür; çizgiler eksen boyunca paraleldir.

Sonuç: Paralel ve sık

Cevap: A

Özgün soru4

Zor

Sağ el kuralı

Sağ el kuralında kullanılan akım yönü hangisidir?

İpucu

Düz telde başparmak geleneksel akım yönünde, kıvrılan parmaklar manyetik alan yönündedir.

Çözüm

Kural pozitif yük akışına karşılık gelen geleneksel akımla uygulanır.

Sonuç: Geleneksel akım yönü

Cevap: B