Radyoaktivite kararsız çekirdeklerin kendiliğinden dönüşümüdür. Tek çekirdeğin tam bozunma anı öngörülemez; büyük topluluğun yarı ömür davranışı istatistiksel olarak betimlenir.
Isınma
Başlamadan önce: hazır mısın?
Puansız. Takıldığın yer olursa ön koşul konuya göz at.
Kendini dene
Puan yok, deneme sınırsız
A = 238 çekirdek alfa yayıyor. Son kütle numarası kaçtır?
Açıklama
Alfa parçacığı 4 nükleon taşır; Ason = 238 − 4 = 234.
Kendini dene
Puan yok, deneme sınırsız
Z = 6 çekirdek beta eksi bozunuyor. Son atom numarası kaçtır?
Açıklama
Nötron protona dönüşür; Z bir artar, 7 olur.
Temel
- Kavramı ve düzeneği tanı
Alfa ışınımı helyum çekirdeğidir; alfa bozunmasında kütle numarası 4, atom numarası 2 azalır.
Örnek
kolay
Doğrudan uygulama
A = 238 çekirdek alfa yayıyor. Son kütle numarası kaçtır?
Alfa parçacığı 4 nükleon taşır
Ason = 238 − 4 = 234.
Sonuç
Örnek
kolay
Tanımı yorumla
Z = 92 çekirdek alfa yayıyor. Son atom numarası kaçtır?
Alfa 2 proton taşır
Zson = 92 − 2 = 90.
Sonuç
Beta eksi bozunmasında nötron protona dönüşür; atom numarası 1 artar, kütle numarası değişmez.
Kendini dene
Puan yok, deneme sınırsız
Gama yayımlanmasında hangi nicelik değişmez?
Açıklama
Çekirdek daha düşük enerji durumuna geçebilir; A ve Z aynı kalır.
Temel bölümü tamamlandı.
Orta
- Bağıntıyı uygula ve karşılaştır
Gama ışınımı yüksek enerjili fotondur; yalnız gama geçişinde A ve Z değişmez.
Örnek
orta
Koşulları karşılaştır
Z = 6 çekirdek beta eksi bozunuyor. Son atom numarası kaçtır?
Nötron protona dönüşür
Z bir artar, 7 olur.
Sonuç
Örnek
orta
İşaret ve yön
A = 14 çekirdek beta eksi yayıyor. Son kütle numarası kaçtır?
Nükleon sayısı değişmez
A = 14 kalır.
Sonuç
Örnek
orta
Bağıntıyı seç
Gama yayımlanmasında hangi nicelik değişmez?
Çekirdek daha düşük enerji durumuna geçebilir
A ve Z aynı kalır.
Sonuç
Atom ve kütle numarası
Yarı ömür, tek bir çekirdeğin kesin yaşam süresi değildir.
Kendini dene
Puan yok, deneme sınırsız
Alfa, beta ve gama arasında tipik nüfuz ediciliği en büyük olan hangisidir?
Açıklama
Gama yüksüz fotondur ve tipik olarak daha yüksek nüfuz ediciliğe sahiptir; enerji ve malzeme de etkilidir.
Orta bölümü tamamlandı.
İleri
- Varsayım, sınır ve birleşik yorum
Kimyasal tepkime ile çekirdek bozunmasını aynı süreç sayma; bozunma enerjisinin sayısal hesabına girilmez.
Örnek
zor
Sınır durumu
Yarı ömrü 2 saat olan örnekte başlangıçta 80 birim kararsız çekirdek var. 4 saat sonra beklenen miktar kaç birimdir?
İki yarı ömür geçer
80 → 40 → 20 birim.
Sonuç
Örnek
zor
Birleşik yorum
Alfa, beta ve gama arasında tipik nüfuz ediciliği en büyük olan hangisidir?
Gama yüksüz fotondur ve tipik olarak daha yüksek nüfuz ediciliğe sahiptir
enerji ve malzeme de etkilidir.
Sonuç
Gama
Yarı ömrü ve örneği değiştir. Hangi çekirdeğin ne zaman bozunacağı her örnekte başkadır; ama kalan çekirdek sayısı her yarı ömürde yaklaşık yarıya iner ve basamaklı çizgi kesikli eğrinin çevresinde kalır.
Kendini dene
Puan yok, deneme sınırsız
100 birim kararsız çekirdekte iki yarı ömür sonra beklenen miktar kaç birimdir?
Açıklama
Her yarı ömürde kalan yarıya iner; 100/4 = 25.
Alfa artı yüklü helyum çekirdeği, beta eksi yüklü elektron, gama yüksüz fotondur: manyetik alanda farklı saparlar, giricilikleri de farklıdır. Tek çekirdeğin bozunma anı bilinemez; yarı ömür topluluğun yarısının bozunduğu süredir.
İleri bölümü tamamlandı.
Özet
Bu konudan aklında kalacaklar
-
Alfa ışınımı helyum çekirdeğidir; alfa bozunmasında kütle numarası 4, atom numarası 2 azalır.
-
Beta eksi bozunmasında nötron protona dönüşür; atom numarası 1 artar, kütle numarası değişmez.
-
Gama ışınımı yüksek enerjili fotondur; yalnız gama geçişinde A ve Z değişmez.
-
Yarı ömür, tek bir çekirdeğin kesin yaşam süresi değildir.
-
Kimyasal tepkime ile çekirdek bozunmasını aynı süreç sayma; bozunma enerjisinin sayısal hesabına girilmez.
Kapsam: MEB 2018 Fizik öğretim programı.
Bu sayfadaki özgün sorular ÖSYM sorusu olarak sunulmaz.