Özel görelilik sabit hızla hareket eden eylemsiz gözlemcileri karşılaştırır. Işık hızının tüm eylemsiz gözlemciler için aynı olması klasik zaman ve uzunluk kabullerini değiştirir.
Isınma
Başlamadan önce: hazır mısın?
Puansız. Takıldığın yer olursa ön koşul konuya göz at.
Kendini dene
Puan yok, deneme sınırsız
Işık kaynağı gözlemciye yaklaşıyor. Boşlukta ışığın ölçülen hızı nasıl olur?
Açıklama
Işık hızının değişmezliği özel göreliliğin temel kabulüdür.
Kendini dene
Puan yok, deneme sınırsız
Hareket doğrultusundaki uzunluk nasıl karşılaştırılır?
Açıklama
Öz uzunluk cisimle birlikte duran sistemde ölçülür; hareket doğrultusunda başka sistemde daha kısa ölçülebilir.
Temel
- Kavramı ve düzeneği tanı
Fizik yasaları tüm eylemsiz referans sistemlerinde aynı biçimdedir.
Örnek
kolay
Doğrudan uygulama
Işık kaynağı gözlemciye yaklaşıyor. Boşlukta ışığın ölçülen hızı nasıl olur?
Önce verilen koşulları ve istenen niceliği ayır.
Işık hızının değişmezliği özel göreliliğin temel kabulüdür.
Sonuç
c olarak kalır.
Örnek
kolay
Tanımı yorumla
Göreli hareket eden saati gözlemleyen eylemsiz gözlemci, saatin aralıklarını nasıl yorumlar?
Önce verilen koşulları ve istenen niceliği ayır.
Hareketli saatin işleyişi gözlemcinin sisteminde zaman genişlemesi gösterir.
Sonuç
Daha uzun zaman aralıkları
Boşluktaki ışık hızı kaynağın ve eylemsiz gözlemcinin hızından bağımsızdır.
Kendini dene
Puan yok, deneme sınırsız
Michelson–Morley deneyinin tarihsel rolü hangisidir?
Açıklama
Beklenen yön bağımlı ışık hızı farkının gözlenmemesi esir fikrini sorgulatmıştır.
Temel bölümü tamamlandı.
Orta
- Bağıntıyı uygula ve karşılaştır
Hareketli saat zaman genişlemesi, hareket doğrultusundaki uzunluk kısalması ve kütle-enerji eşdeğerliği nitel olarak yorumlanır.
Örnek
orta
Koşulları karşılaştır
Hareket doğrultusundaki uzunluk nasıl karşılaştırılır?
Öz uzunluk cisimle birlikte duran sistemde ölçülür
hareket doğrultusunda başka sistemde daha kısa ölçülebilir.
Sonuç
Cisimle birlikte duran sistemdeki uzunluk en büyüktür.
Örnek
orta
İşaret ve yön
Eylemsiz sistem hangisine karşılık gelir?
Önce verilen koşulları ve istenen niceliği ayır.
Sabit hızla öteleme yapan referans sistemi özel görelilikte eylemsiz kabul edilir.
Sonuç
İvmesiz referans sistemi
Örnek
orta
Bağıntıyı seç
Michelson–Morley deneyinin tarihsel rolü hangisidir?
Önce verilen koşulları ve istenen niceliği ayır.
Beklenen yön bağımlı ışık hızı farkının gözlenmemesi esir fikrini sorgulatmıştır.
Sonuç
Öngörülen esir rüzgârını göstermemesi
Bir cismin hareket doğrultusuna dik uzunluğu da mutlaka kısalır deme.
Kendini dene
Puan yok, deneme sınırsız
Bir roketin hareketine dik boyutu için hangisi doğrudur?
Açıklama
Boy kısalması hareket doğrultusundaki boyut içindir; dik boyutu aynı biçimde kısaltma.
Orta bölümü tamamlandı.
İleri
- Varsayım, sınır ve birleşik yorum
Zaman ve uzunluk için sayısal görelilik hesabı bu kapsamda yapılmaz.
Örnek
zor
Sınır durumu
Kütle-enerji eşdeğerliği hangi fikri anlatır?
Kütle enerji içerir
uygun süreçlerde aralarında enerji aktarımı ve dönüşüm ilişkisi kurulabilir.
Sonuç
Kütle ve enerji arasında dönüşüm ilişkisi vardır.
Örnek
zor
Birleşik yorum
Bir roketin hareketine dik boyutu için hangisi doğrudur?
Boy kısalması hareket doğrultusundaki boyut içindir
dik boyutu aynı biçimde kısaltma.
Sonuç
Yalnız hareket nedeniyle zorunlu boy kısalması yoktur.
Vagonun hızını ışık hızının kesri olarak seç ve gözlemciyi değiştir. Her gözlemci kendi saatini olağan, ötekinin saatini yavaş; kendi düzeneğini tam boy, ötekini hareket yönünde kısalmış görür. Işık her ikisi için de aynı hızla yol alır.
Kendini dene
Puan yok, deneme sınırsız
Kütleli cismin boşluktaki ışık hızına ulaşması hakkında hangisi doğrudur?
Açıklama
Kütleli cisimlerin ışık hızına yaklaşması için gereken enerji artar; c sınırı vardır.
Işık her eylemsiz gözlemci için aynı hızla ilerler. Bu yüzden hareketli saatte ışığın yolu uzar ve saat yavaş işler; hareketli cisim yalnızca hareket doğrultusunda kısalır, enerjisi artar. Etki ışık hızına yaklaşıldıkça belirginleşir.
İleri bölümü tamamlandı.
Özet
Bu konudan aklında kalacaklar
-
Fizik yasaları tüm eylemsiz referans sistemlerinde aynı biçimdedir.
-
Boşluktaki ışık hızı kaynağın ve eylemsiz gözlemcinin hızından bağımsızdır.
-
Hareketli saat zaman genişlemesi, hareket doğrultusundaki uzunluk kısalması ve kütle-enerji eşdeğerliği nitel olarak yorumlanır.
-
Bir cismin hareket doğrultusuna dik uzunluğu da mutlaka kısalır deme.
-
Zaman ve uzunluk için sayısal görelilik hesabı bu kapsamda yapılmaz.
Kapsam: MEB 2018 Fizik öğretim programı.
Bu sayfadaki özgün sorular ÖSYM sorusu olarak sunulmaz.