Hız söylemeden önce kime göre olduğunu belirt. İki gözlemcinin aynı cisim için farklı hız ölçmesi, cismin iki farklı hareket yaptığı anlamına gelmez.
Isınma
Başlamadan önce: hazır mısın?
Puansız. Takıldığın yer olursa ön koşul konuya göz at.
Kendini dene
Puan yok, deneme sınırsız
A doğuya 12 m/s, B doğuya 8 m/s gidiyor. A’nın B’ye göre doğu yönündeki hızı kaç m/s olur?
Açıklama
Bağıl hız farktır; 12 − 8 = 4 m/s.
Kendini dene
Puan yok, deneme sınırsız
Tekne suya göre kıyıya dik 3 m/s, akıntı 4 m/s. Kıyıya göre sürat kaç m/s olur?
Açıklama
Bileşenler diktir; √(3² + 4²) = 5 m/s.
Temel
- Kavramı ve düzeneği tanı
; çıkarma vektöreldir.
Örnek
kolay
Doğrudan uygulama
A doğuya 12 m/s, B doğuya 8 m/s gidiyor. A’nın B’ye göre doğu yönündeki hızı kaç m/s olur?
Bağıl hız farktır
12 − 8 = 4 m/s.
Sonuç
Örnek
kolay
Tanımı yorumla
A doğuya 6 m/s, B batıya 4 m/s gidiyor. A’nın B’ye göre hızı kaç m/s doğuya olur?
Doğuyu pozitif al
6 − (−4) = 10 m/s.
Sonuç
Nehirde kıyıya göre hız, suya göre tekne hızı ile akıntı hızının vektörel toplamıdır.
Kendini dene
Puan yok, deneme sınırsız
20 s boyunca akıntı 2 m/s hızla tekneyi sürüklüyor. Sürüklenme kaç m olur?
Açıklama
Akıntı yönündeki yer değiştirme; x = 2 × 20 = 40 m.
Temel bölümü tamamlandı.
Orta
- Bağıntıyı uygula ve karşılaştır
Akıntıya dik karşıya geçiş süresini hızın kıyıya dik bileşeni belirler.
Örnek
orta
Koşulları karşılaştır
Tekne suya göre kıyıya dik 3 m/s, akıntı 4 m/s. Kıyıya göre sürat kaç m/s olur?
Bileşenler diktir
√(3² + 4²) = 5 m/s.
Sonuç
Örnek
orta
İşaret ve yön
Nehir 60 m geniş, teknenin kıyıya dik hız bileşeni 3 m/s. Geçiş süresi kaç s olur?
Süre genişliğin dik hız bileşenine oranıdır
60/3 = 20 s.
Sonuç
Örnek
orta
Bağıntıyı seç
20 s boyunca akıntı 2 m/s hızla tekneyi sürüklüyor. Sürüklenme kaç m olur?
Akıntı yönündeki yer değiştirme
x = 2 × 20 = 40 m.
Sonuç
Aynı yönde hareket eden araçların bağıl sürati hızlarının farkıdır; ters yönde büyüklükler toplanır.
Kendini dene
Puan yok, deneme sınırsız
Suya göre kıyıya dik hız sabitken akıntı hızlanıyor. Geçiş süresi nasıl değişir?
Açıklama
Geçiş süresi kıyıya dik bileşene bağlıdır; akıntı yalnız sürüklenmeyi artırır.
Orta bölümü tamamlandı.
İleri
- Varsayım, sınır ve birleşik yorum
Akıntı yönündeki sürüklenme, karşıya geçiş süresini doğrudan belirlemez.
Örnek
zor
Sınır durumu
A ve B’nin yere göre hız vektörleri eşitse A’nın B’ye göre hızı kaçtır?
Vektörel fark sıfırdır
iki araç birbirine göre durur.
Sonuç
Örnek
zor
Birleşik yorum
Suya göre kıyıya dik hız sabitken akıntı hızlanıyor. Geçiş süresi nasıl değişir?
Geçiş süresi kıyıya dik bileşene bağlıdır
akıntı yalnız sürüklenmeyi artırır.
Sonuç
Değişmez.
Akıntı hızını ve dümen açısını değiştir; yeşil (suya göre), mor (akıntı) ve mavi (kıyıya göre) okların üçgenini izle. “Saldan bak” sahneyi akıntıyla sürüklenen gözlemcinin gözünden gösterir. Nehir 40 m, tekne suya göre 4 m/s gider.
Kendini dene
Puan yok, deneme sınırsız
Kıyıya dik 6 ve akıntı yönünde 8 m/s bileşenleri olan teknenin sürati kaç m/s olur?
Açıklama
Dik bileşenlerin Pisagor toplamı; √(36 + 64) = 10 m/s.
Tekne tek bir hareket yapar; kıyıdaki ve saldaki gözlemci onu farklı hızda görür. Kıyıya göre hız, suya göre hız ile akıntının vektörel toplamıdır. Karşıya geçiş süresini yalnızca kıyıya dik bileşen belirler; akıntı varış yerini kaydırır.
İleri bölümü tamamlandı.
Özet
Bu konudan aklında kalacaklar
-
; çıkarma vektöreldir.
-
Nehirde kıyıya göre hız, suya göre tekne hızı ile akıntı hızının vektörel toplamıdır.
-
Akıntıya dik karşıya geçiş süresini hızın kıyıya dik bileşeni belirler.
-
Aynı yönde hareket eden araçların bağıl sürati hızlarının farkıdır; ters yönde büyüklükler toplanır.
-
Akıntı yönündeki sürüklenme, karşıya geçiş süresini doğrudan belirlemez.
Kapsam: MEB 2018 Fizik öğretim programı.
Bu sayfadaki özgün sorular ÖSYM sorusu olarak sunulmaz.