Dönme, cismin ekseni çevresindeki hareketidir; yuvarlanmada kütle merkezi de ilerler. Kütlenin eksene göre dağılımı dönmeye karşı eylemsizliği etkiler.
Isınma
Başlamadan önce: hazır mısın?
Puansız. Takıldığın yer olursa ön koşul konuya göz at.
Kendini dene
Puan yok, deneme sınırsız
Aynı katı diskte dış noktaya uzaklığı daha büyük olan noktanın çizgisel sürati nasıldır?
Açıklama
Tüm noktaların ω değeri aynı; v = ωr uzaklıkla artar.
Kendini dene
Puan yok, deneme sınırsız
Kaymadan yuvarlanan tekerleğin yere temas noktasının yere göre anlık sürati kaç m/s olur?
Açıklama
Öteleme ve dönmenin temas noktasındaki hızları eşit büyüklükte zıt yönlüdür.
Temel
- Kavramı ve düzeneği tanı
Sabit eksenle dönen cismin tüm noktaları aynı açısal hızla döner; çizgisel sürat eksene uzaklıkla artar.
Örnek
kolay
Doğrudan uygulama
Aynı katı diskte dış noktaya uzaklığı daha büyük olan noktanın çizgisel sürati nasıldır?
Tüm noktaların ω değeri aynı
v = ωr uzaklıkla artar.
Sonuç
Daha büyüktür.
Örnek
kolay
Tanımı yorumla
Katı diskte iki noktanın açısal hızları nasıldır?
Önce verilen koşulları ve istenen niceliği ayır.
Bir katı cisimde noktalar aynı sürede aynı açıyı tarar.
Sonuç
Aynıdır.
Kaymadan yuvarlanmada kütle merkezinin sürati ile açısal hız arasında ilişkisi vardır.
Kendini dene
Puan yok, deneme sınırsız
Kütle eksenden uzaklaştırılıyor. Eylemsizlik momenti ne olur?
Açıklama
Uzak kütle dağılımı dönmeye karşı eylemsizliği artırır.
Temel bölümü tamamlandı.
Orta
- Bağıntıyı uygula ve karşılaştır
Eylemsizlik momenti eksene bağlıdır; kütleyi eksenden uzaklaştırmak dönmeye karşı eylemsizliği artırır.
Örnek
orta
Koşulları karşılaştır
Kaymadan yuvarlanan tekerleğin yere temas noktasının yere göre anlık sürati kaç m/s olur?
Önce verilen koşulları ve istenen niceliği ayır.
Öteleme ve dönmenin temas noktasındaki hızları eşit büyüklükte zıt yönlüdür.
Sonuç
Örnek
orta
İşaret ve yön
Kaymadan sağa yuvarlanan tekerleğin üst noktasının yere göre sürati merkez süratine göre nasıldır?
Önce verilen koşulları ve istenen niceliği ayır.
Üst noktada öteleme ve dönme hızları aynı yönde toplanır.
Sonuç
İki katıdır.
Örnek
orta
Bağıntıyı seç
Kütle eksenden uzaklaştırılıyor. Eylemsizlik momenti ne olur?
Önce verilen koşulları ve istenen niceliği ayır.
Uzak kütle dağılımı dönmeye karşı eylemsizliği artırır.
Sonuç
Artar.
Yuvarlanan cismin yere temas noktası ile kütle merkezinin anlık hızları aynı değildir.
Kendini dene
Puan yok, deneme sınırsız
Kaymadan yuvarlanan cismin toplam kinetik enerjisinde hangi katkılar bulunur?
Açıklama
Merkez ilerlerken cisim de döner; iki mekanik hareketin enerji katkıları vardır.
Orta bölümü tamamlandı.
İleri
- Varsayım, sınır ve birleşik yorum
Eylemsizlik momenti ve dönme enerjisi için program dışı sayısal hesaplara girme.
Örnek
zor
Sınır durumu
Tekerlek kayarak ilerliyorsa hangi eşitlik her zaman zorunlu değildir?
Önce verilen koşulları ve istenen niceliği ayır.
vKM = ωR kaymadan yuvarlanmanın özel koşuludur.
Sonuç
vKM = ωR
Örnek
zor
Birleşik yorum
Kaymadan yuvarlanan cismin toplam kinetik enerjisinde hangi katkılar bulunur?
Merkez ilerlerken cisim de döner
iki mekanik hareketin enerji katkıları vardır.
Sonuç
Öteleme ve dönme
Tekerlekteki kütlelerin merkeze uzaklığını ve rampanın eğimini değiştirip yarışı izle. Kütleler dışa kaydıkça tekerlek dönmeye daha çok direnir ve geride kalır; eğim süreleri değiştirir, sıralamayı değiştirmez.
Kendini dene
Puan yok, deneme sınırsız
Kaymadan yuvarlanan tekerleğin en üst noktasının hız yönü hangisidir?
Açıklama
Üst noktada dönme ve öteleme hızları ilerleme yönünde toplanır.
Kaymadan yuvarlanan tekerlekte merkez hızıyla ilerlerken tepe noktası hızındadır, yere değen nokta o an durur. Hareket ötelemeyle dönmenin toplamıdır ve bağıntısı sağlanır.
İleri bölümü tamamlandı.
Özet
Bu konudan aklında kalacaklar
-
Sabit eksenle dönen cismin tüm noktaları aynı açısal hızla döner; çizgisel sürat eksene uzaklıkla artar.
-
Kaymadan yuvarlanmada kütle merkezinin sürati ile açısal hız arasında ilişkisi vardır.
-
Eylemsizlik momenti eksene bağlıdır; kütleyi eksenden uzaklaştırmak dönmeye karşı eylemsizliği artırır.
-
Yuvarlanan cismin yere temas noktası ile kütle merkezinin anlık hızları aynı değildir.
-
Eylemsizlik momenti ve dönme enerjisi için program dışı sayısal hesaplara girme.
Kapsam: MEB 2018 Fizik öğretim programı.
Bu sayfadaki özgün sorular ÖSYM sorusu olarak sunulmaz.