İçeriğe geç
TYT-AYT-KPSS Hazırlık
Dersler

40Konu 40 / 49
Dalga Mekaniği

Dalgalarda Kırınım ve Girişim

Dalgalar karşılaşınca anlık sapmaları toplanır; sonra kendi yayılmalarını sürdürürler. Dar açıklıklarda dalganın yönlere yayılması kırınım, iki kaynağın oluşturduğu desen girişimdir.

  • 12. sınıf
  • 40 dk

LevhaDalgalarda Kırınım ve GirişimDalgalarda Kırınım ve Girişim

Dalgalar karşılaşınca anlık sapmaları toplanır; sonra kendi yayılmalarını sürdürürler. Dar açıklıklarda dalganın yönlere yayılması kırınım, iki kaynağın oluşturduğu desen girişimdir.

Isınma

Başlamadan önce: hazır mısın?

Puansız. Takıldığın yer olursa ön koşul konuya göz at.

Kendini dene

Puan yok, deneme sınırsız

Açıklık sabitken dalga boyu büyütülüyor. Kırınım nasıl değişir?

Açıklama

Dalga boyu/açıklık oranı artınca yönlere yayılma belirginleşir.

Kendini dene

Puan yok, deneme sınırsız

Eşit genlikli iki tepe karşılaşıyor. Bileşke nasıl olur?

Açıklama

Anlık sapmalar aynı yönde toplanır; güçlendirici girişim oluşur.

Temel

  1. Kavramı ve düzeneği tanı

Kırınım, açıklık genişliği dalga boyuna yaklaştığında daha belirgin olur.

Başlangıç modeli; uzunluklar şematiktir.

Örnek

kolay

Doğrudan uygulama

Açıklık sabitken dalga boyu büyütülüyor. Kırınım nasıl değişir?

Önce verilen koşulları ve istenen niceliği ayır.

Dalga boyu/açıklık oranı artınca yönlere yayılma belirginleşir.

Sonuç

Daha belirgin olur.

Örnek

kolay

Tanımı yorumla

Dalga boyu sabitken yarık daraltılıyor. Kırınım nasıl değişir?

Önce verilen koşulları ve istenen niceliği ayır.

Açıklık dalga boyuna yaklaştıkça kırınım daha güçlü görülür.

Sonuç

Artar.

Aynı fazlı uyumlu kaynaklarda tepe-tepe ve çukur-çukur güçlendirir; tepe-çukur zayıflatır.

Kendini dene

Puan yok, deneme sınırsız

Çift yarıkta ışığın aydınlık-karanlık saçakları neyi destekler?

Açıklama

Girişim desenini dalgaların üst üste binmesi açıklar.

Orta

  1. Bağıntıyı uygula ve karşılaştır

Işıkta çift yarık girişimi ve tek yarık kırınımı dalga modeline kanıt sağlar; bu kapsamda desen hesapları nitel tutulur.

Bir değişkenin etkisini nitel olarak karşılaştır.

Örnek

orta

Koşulları karşılaştır

Eşit genlikli iki tepe karşılaşıyor. Bileşke nasıl olur?

Anlık sapmalar aynı yönde toplanır

güçlendirici girişim oluşur.

Sonuç

Daha büyük tepe

Örnek

orta

İşaret ve yön

Eşit genlikli tepe ve çukur tam üst üste. Anlık bileşke sapma kaç olur?

Önce verilen koşulları ve istenen niceliği ayır.

Eşit büyüklükte zıt sapmalar toplanınca sıfır verir.

Sonuç

00

Örnek

orta

Bağıntıyı seç

Çift yarıkta ışığın aydınlık-karanlık saçakları neyi destekler?

Önce verilen koşulları ve istenen niceliği ayır.

Girişim desenini dalgaların üst üste binmesi açıklar.

Sonuç

Dalga doğasını

Girişimde dalgaların kalıcı olarak yok olduğunu söyleme; yerel bileşke sapma sıfır olabilir.

Kendini dene

Puan yok, deneme sınırsız

İki atma birbirini geçtikten sonra ideal ortamda nasıl davranır?

Açıklama

Üst üste binme karşılaşma anındaki toplam sapmadır; dalgaların kalıcı birleşmesi değildir.

İleri

  1. Varsayım, sınır ve birleşik yorum

Su girişimi, çift yarık ve tek yarık için programın dışladığı sayısal desen hesabına girme.

İki durumun ilişkisini incele; çizim gerçek ölçekte değildir.

Örnek

zor

Sınır durumu

Uyumlu iki kaynak neyi sağlar?

Önce verilen koşulları ve istenen niceliği ayır.

Kararlı girişim deseni için kaynaklar arasında kararlı ilişki gerekir.

Sonuç

Aynı frekans ve kararlı faz ilişkisi

Örnek

zor

Birleşik yorum

İki atma birbirini geçtikten sonra ideal ortamda nasıl davranır?

Üst üste binme karşılaşma anındaki toplam sapmadır

dalgaların kalıcı birleşmesi değildir.

Sonuç

Kendi biçimleriyle yollarına devam ederler.

Kaynak aralığını ve dalga boyunu değiştir; düz çizgiler katar, kesikli çizgiler düğüm çizgisidir. Katardaki mantar iki kat genlikle sallanır, düğümdeki durur. Leğen 41 cm × 29 cm’dir; hareket ağır çekimdir.

Kendini dene

Puan yok, deneme sınırsız

İki eşit çukur üst üste gelirse hangi olay olur?

Açıklama

İki sapma da aynı yöndedir; daha büyük çukur oluşur.

İki uyumlu kaynağın dalgaları her noktada toplanır: tepe tepeyle buluşan katar çizgilerinde güçlenir, tepe çukurla buluşan düğüm çizgilerinde söner. Işık çift yarıktan geçince aynı deseni perdede aydınlık ve karanlık saçak olarak bırakır.

Yönleri, bileşenleri veya kavramlar arası ilişkiyi ayır.

Özet

Bu konudan aklında kalacaklar

  • Kırınım, açıklık genişliği dalga boyuna yaklaştığında daha belirgin olur.

  • Aynı fazlı uyumlu kaynaklarda tepe-tepe ve çukur-çukur güçlendirir; tepe-çukur zayıflatır.

  • Işıkta çift yarık girişimi ve tek yarık kırınımı dalga modeline kanıt sağlar; bu kapsamda desen hesapları nitel tutulur.

  • Girişimde dalgaların kalıcı olarak yok olduğunu söyleme; yerel bileşke sapma sıfır olabilir.

  • Su girişimi, çift yarık ve tek yarık için programın dışladığı sayısal desen hesabına girme.

Kapsam: MEB 2018 Fizik öğretim programı.

Bu sayfadaki özgün sorular ÖSYM sorusu olarak sunulmaz.

Sorular

Şimdi sıra sende

4 özgün soru

Özgün soru1

Kolay

Su dalgalarında kırınım

Açıklık dalga boyundan çok büyükse kırınımın görünümü nasıldır?

İpucu

Kırınım, açıklık genişliği dalga boyuna yaklaştığında daha belirgin olur.

Çözüm

Açıklığa göre kısa dalga boylarında yayılma yönündeki sapma daha az belirgindir.

Sonuç: Daha az belirgindir.

Cevap: A

Özgün soru2

Orta

Su dalgalarında girişim deseni

İki eşit çukur üst üste gelirse hangi olay olur?

İpucu

Aynı fazlı uyumlu kaynaklarda tepe-tepe ve çukur-çukur güçlendirir; tepe-çukur zayıflatır.

Çözüm

İki sapma da aynı yöndedir; daha büyük çukur oluşur.

Sonuç: Güçlendirici girişim

Cevap: B

Özgün soru3

Orta

Işığın çift yarıkta girişimi

Tek yarıkta ışığın yayılması hangi olayla açıklanır?

İpucu

Işıkta çift yarık girişimi ve tek yarık kırınımı dalga modeline kanıt sağlar; bu kapsamda desen hesapları nitel tutulur.

Çözüm

Dalganın açıklıktan çıktıktan sonra farklı yönlere yayılması kırınımdır.

Sonuç: Kırınım

Cevap: C

Özgün soru4

Zor

Işığın tek yarıkta kırınımı

Girişimde karanlık bölgelerin oluşması enerji korunumu için ne ifade eder?

İpucu

Kırınım, açıklık genişliği dalga boyuna yaklaştığında daha belirgin olur.

Çözüm

Girişim enerjinin uzayda dağılımını değiştirir; yerel sönüm toplam enerjinin yok olması değildir.

Sonuç: Enerji desenin diğer bölgelerinde daha fazla yoğunlaşabilir.

Cevap: D