Su dalgasında ortam derinliği, seste ortamın özellikleri yayılmayı etkiler. Duyulan sesin ince-kalın oluşunu frekans, şiddet algısını genlik ve uzaklıkla birlikte düşün.
Isınma
Başlamadan önce: hazır mısın?
Puansız. Takıldığın yer olursa ön koşul konuya göz at.
Kendini dene
Puan yok, deneme sınırsız
Ses boşlukta yayılır mı?
Açıklama
Ses mekanik bir dalgadır; titreşimi aktaracak ortam olmadan yayılmaz.
Kendini dene
Puan yok, deneme sınırsız
340 m/s hızla yayılan sesin frekansı 170 Hz. Dalga boyu kaç m olur?
Açıklama
λ = v/f; 340/170 = 2 m.
Temel
- Kavramı ve düzeneği tanı
Mekanik dalgalar maddesel ortam gerektirir; ses boşlukta yayılmaz.
Örnek
kolay
Doğrudan uygulama
Ses boşlukta yayılır mı?
Ses mekanik bir dalgadır
titreşimi aktaracak ortam olmadan yayılmaz.
Sonuç
Hayır, maddesel ortam gerekir.
Örnek
kolay
Tanımı yorumla
Bir sesin frekansı artarsa ses nasıl algılanır?
Frekans sesin ince-kalın algısını belirler
genlik ise ayrı bir özelliktir.
Sonuç
Daha ince
Aynı frekanstaki su dalgası sığ bölgeye geçerken yavaşlar ve dalga boyu küçülür.
Kendini dene
Puan yok, deneme sınırsız
Su dalgası derinden sığa geçiyor. Frekansı nasıl değişir?
Açıklama
Frekansı kaynak belirler; ortam sınırını geçmek frekansı değiştirmez.
Temel bölümü tamamlandı.
Orta
- Bağıntıyı uygula ve karşılaştır
Sesin yüksekliği frekansla, tınısı bileşimiyle ilişkilidir; yankı yansımayla oluşur.
Örnek
orta
Koşulları karşılaştır
340 m/s hızla yayılan sesin frekansı 170 Hz. Dalga boyu kaç m olur?
λ = v/f
340/170 = 2 m.
Sonuç
Örnek
orta
İşaret ve yön
Yankı 2 s sonra duyuluyor. Ses hızı 340 m/s. Engel uzaklığı kaç m olur?
Ses gidiş-dönüş yapar
d = vt/2 = 340 × 2 / 2 = 340 m.
Sonuç
Örnek
orta
Bağıntıyı seç
Su dalgası derinden sığa geçiyor. Frekansı nasıl değişir?
Frekansı kaynak belirler
ortam sınırını geçmek frekansı değiştirmez.
Sonuç
Değişmez.
Ses yüksekliği ile ses şiddeti farklı kavramlardır.
Kendini dene
Puan yok, deneme sınırsız
Aynı notayı çalan iki farklı çalgıyı ayırmamızı sağlayan özellik hangisidir?
Açıklama
Üst harmoniklerin bileşimi tınıyı değiştirir; aynı nota temel frekansın aynı olmasına izin verir.
Orta bölümü tamamlandı.
İleri
- Varsayım, sınır ve birleşik yorum
Dalga ortam değiştirirken kaynak frekansı değişmez; hız ve dalga boyu değişebilir.
Örnek
zor
Sınır durumu
Aynı frekansta daha sığ suya geçen dalganın dalga boyu nasıl değişir?
Sığ bölgede hız azalır
λ = v/f olduğundan dalga boyu da azalır.
Sonuç
Küçülür.
Örnek
zor
Birleşik yorum
Aynı notayı çalan iki farklı çalgıyı ayırmamızı sağlayan özellik hangisidir?
Üst harmoniklerin bileşimi tınıyı değiştirir
aynı nota temel frekansın aynı olmasına izin verir.
Sonuç
Tını
Dalga frekansını, sığ bölgenin derinliğini ve sınırın eğimini değiştir; hız oklarını ve dalga boylarını izle. Derin bölge 1 cm’dir, hız ile hesaplanır. Hareket 8 kat yavaşlatılmıştır.
Kendini dene
Puan yok, deneme sınırsız
Yankı 1 s sonra geliyor. Ses hızı 340 m/s. Engel uzaklığı kaç m olur?
Açıklama
Gidiş-dönüş yolu 340 m; tek yön uzaklık 170 m.
Su dalgası da ses de mekanik dalgadır: ortam ister, frekansını kaynaktan alır. Ortam değişince (sığ su, başka madde) hız ve dalga boyu değişir, frekans değişmez. Seste frekans yüksekliği, genlik şiddeti belirler.
İleri bölümü tamamlandı.
Özet
Bu konudan aklında kalacaklar
-
Mekanik dalgalar maddesel ortam gerektirir; ses boşlukta yayılmaz.
-
Aynı frekanstaki su dalgası sığ bölgeye geçerken yavaşlar ve dalga boyu küçülür.
-
Sesin yüksekliği frekansla, tınısı bileşimiyle ilişkilidir; yankı yansımayla oluşur.
-
Ses yüksekliği ile ses şiddeti farklı kavramlardır.
-
Dalga ortam değiştirirken kaynak frekansı değişmez; hız ve dalga boyu değişebilir.
Kapsam: MEB 2018 Fizik öğretim programı.
Bu sayfadaki özgün sorular ÖSYM sorusu olarak sunulmaz.