İçeriğe geç
hızlıkavra
Dersler

Görsel anlatımKonu sayfası

Sayılarda Temel Kavramlar

Sıfırdan1 / 16

Her sayı bir küp yığını

Sayı doğrusunda her sayının üstüne o kadar küp koyuyoruz ve küpleri ikişerli sütunlara diziyoruz. Bazı yığınlarda bütün küpler eşleşiyor, bazılarında en üstte bir küp açıkta kalıyor.

Sıfırdan2 / 16

Çift ve tek: eşleşen ve açıkta kalan

Bütün küpleri eşleşen sayı çifttir (mavi). Bir küp açıkta kalıyorsa sayı tektir (turuncu). 00'da hiç küp yok, açıkta kalan da yok: 00 çifttir.

c¸ift=2ktek=2k+1\text{çift} = 2k \qquad \text{tek} = 2k + 1

Dene: Sürgüyle nn'yi değiştir; açıkta küp kalıyor mu?

Sıfırdan3 / 16

Eksiyle çarpmak yarım tur döndürür

Ok 33'ü gösteriyor. −1-1 ile çarpınca ok 00 çevresinde yarım tur döner ve −3-3'e varır. Bir kez daha çarpınca tur tamamlanır, ok yine 33'te: iki eksi bir artı eder.

(−)⋅(−)=(+)(+)⋅(−)=(−)(-) \cdot (-) = (+) \qquad (+) \cdot (-) = (-)

Hızlı soru

(−2)⋅(−3)⋅(−1)(-2) \cdot (-3) \cdot (-1) kaçtır?

Üç negatif çarpan üç yarım tur demek: ikisi başa döndürür, üçüncüsü yeniden çevirir. Sonuç −6-6.

Temel4 / 16

Tek artı tek çift olur

Yedi ve beş küplük yığınların ikisinde de birer küp açıkta. Yığınlar birleşince açıktaki iki küp birbirini bulur: 1212 küpün hepsi eşleşir, yığın turuncudan maviye döner.

7+5=12tek+tek=c¸ift7 + 5 = 12 \qquad \text{tek} + \text{tek} = \text{çift}

Temel5 / 16

Kendi yığınlarını birleştir

İkisi de tekse açıktaki iki küp eşleşir, toplam çift olur. Biri tek, biri çiftse açıktaki küp yalnız kalır, toplam tek olur. İkisi de çiftse açıkta küp yoktur. Fark için de kural aynıdır.

Dene: aa ve bb sürgüleriyle yığınları değiştir.

Temel6 / 16

Çarpımda bir çift çarpan yeter

3×43 \times 4'lük ızgarada küpler ikişer kenetlenir; hiç küp açıkta kalmaz, çarpım çift. 3×53 \times 5'te iki kenar da tek: köşede bir küp açıkta kalır, çarpım tek.

tek⋅tek=tekc¸ift⋅her sayı=c¸ift\text{tek} \cdot \text{tek} = \text{tek} \qquad \text{çift} \cdot \text{her sayı} = \text{çift}

Temel7 / 16

“Her zaman” sorusu: karşı örnek

a+ba + b tek, a(b+c)a(b + c) çift. Her ifade bir lamba; zarlar koşulu sağlayan küçük üçlüleri gösterir. İfade çift çıkınca lamba yanar. Bir kez sönen lamba her zaman çift değildir, elenir.

Hızlı soru

a+ba + b çift ise hangisi her zaman çifttir?

aa ile bb aynı tek-çiftlikte, farkları da çifttir. Karşı örnekler: a=b=1a = b = 1 için a⋅b=1a \cdot b = 1, a=b=2a = b = 2 için a+2b+1=7a + 2b + 1 = 7; ikisi de tek.

Orta8 / 16

Merdiven ve ters kopyası

33'ten 77'ye sütunlar bir merdiven kurar. Merdivenin ters kopyası dönüp üstüne oturur: her sütun 3+7=103 + 7 = 10 olur. Merdiven, 5×105 \times 10'luk dikdörtgenin yarısıdır.

3+4+5+6+7=5⋅102=253 + 4 + 5 + 6 + 7 = \dfrac{5 \cdot 10}{2} = 25

Orta9 / 16

Sütunlar ortalamaya iner

Kopyayı kaldır, uzun sütunlardaki fazla küpleri kısa sütunlara taşı. Her sütun ortalama yüksekliğe, 55'e iner. Ortalama, ilk ve son terimin ortalamasıdır.

toplam=terim sayısı⋅ilk+son2\text{toplam} = \text{terim sayısı} \cdot \dfrac{\text{ilk} + \text{son}}{2}

Orta10 / 16

Birden n’ye kadar toplam

1+2+⋯+n1 + 2 + \dots + n merdiveni ve ters kopyası nn sütunlu, n+1n + 1 yükseklikte bir dikdörtgen kurar. Merdiven bunun yarısıdır. Terim sayısı: son−ilkartıs¸+1\frac{\text{son} - \text{ilk}}{\text{artış}} + 1.

1+2+⋯+n=n(n+1)21 + 2 + \dots + n = \dfrac{n(n + 1)}{2}

Dene: Sürgüyle nn'yi değiştir.

Hızlı soru

2+4+6+⋯+402 + 4 + 6 + \dots + 40 toplamı kaçtır?

Terim sayısı 40−22+1=20\frac{40 - 2}{2} + 1 = 20, ortalama 2+402=21\frac{2 + 40}{2} = 21; toplam 20⋅21=42020 \cdot 21 = 420.

Orta11 / 16

Faktöriyel: kat kat çarpım

Kulenin her katı bir çarpan: 11, 22, 33, … , nn. Hepsinin çarpımı n!n!. Yeni kat eklemek bir çarpan daha eklemektir. Tanım gereği 0!=10! = 1.

n!=n⋅(n−1)!n! = n \cdot (n - 1)!

Dene: Sürgüyle kat ekle ya da çıkar.

Orta12 / 16

Faktöriyel bölümünde katlar sadeleşir

Soldaki kule 14!14! (pay), sağdaki 10!10! (payda). Alttaki on kat ikişer sadeleşir; solda 11⋅12⋅13⋅1411 \cdot 12 \cdot 13 \cdot 14 kalır. Ardışık sayıların çarpımı iki faktöriyelin bölümüdür.

14!10!=11⋅12⋅13⋅14=24 024\dfrac{14!}{10!} = 11 \cdot 12 \cdot 13 \cdot 14 = 24\,024

Hızlı soru

9!7!\dfrac{9!}{7!} kaçtır?

9!=9⋅8⋅7!9! = 9 \cdot 8 \cdot 7!; 7!7! sadeleşir, 9⋅8=729 \cdot 8 = 72 kalır.

Sınav13 / 16

Eleği çalıştır: asallar ayakta kalır

11 asal değil, batar. 22'nin, 33'ün, 55'in ve 77'nin kendileri dışındaki katları sırayla batar; ayakta kalan 1515 taş asaldır. 11⋅11>5011 \cdot 11 > 50 olduğu için 77'den sonra eleme biter.

Sınav14 / 16

2, tek çift asal

Ayakta kalanlardan yalnız 22 mavi: tek çift asal odur, öteki asallar tektir. Bu yüzden iki asalın toplamı tekse biri kesinlikle 22'dir; ikisi de tek olsaydı toplam çift olurdu.

Hızlı soru

aa ve bb asal, a+b=25a + b = 25 ise a⋅ba \cdot b kaçtır?

Toplam tek, öyleyse asallardan biri 22; öteki 2323 ve çarpım 4646.

Sınav15 / 16

Sonuçtan geriye çalışmak

Kural: tek sayı 3n+13n + 1'e, çift sayı yarısına gider. ⟨⟨⟨x⟩⟩⟩=4\langle\langle\langle x \rangle\rangle\rangle = 4 ise 44'ten geriye çalış: her adımda çift dal (2y2y) ve tek dal (y−13\frac{y - 1}{3}) açılır. Pozitif tek tam sayı vermeyen dal söner.

x∈{4, 5, 32}⇒4+5+32=41x \in \{4,\ 5,\ 32\} \quad \Rightarrow \quad 4 + 5 + 32 = 41