Bir kuvvetin döndürme etkisini kuvvetin uygulandığı noktadan çok, etkime doğrultusunun eksene dik uzaklığı belirler. Dönme eksenini seçip yönleri tutarlı işaretle.
Isınma
Başlamadan önce: hazır mısın?
Puansız. Takıldığın yer olursa ön koşul konuya göz at.
Kendini dene
Puan yok, deneme sınırsız
Eksene dik uzaklığı 0,5 m olan 20 N kuvvetin tork büyüklüğü kaç N·m olur?
Açıklama
τ = Fd; 20 × 0,5 = 10 N·m.
Kendini dene
Puan yok, deneme sınırsız
Kapıda 10 N kuvvet 0,8 m kolda, karşı kuvvet 0,2 m kolda. Denge için karşı kuvvet kaç N olmalıdır?
Açıklama
Torkları eşitle; 10 × 0,8 = F × 0,2, F = 40 N.
Temel
- Kavramı ve düzeneği tanı
; genel büyüklük olur.
Örnek
kolay
Doğrudan uygulama
Eksene dik uzaklığı 0,5 m olan 20 N kuvvetin tork büyüklüğü kaç N·m olur?
τ = Fd
20 × 0,5 = 10 N·m.
Sonuç
Örnek
kolay
Tanımı yorumla
Kuvvetin etkime doğrusu eksenden geçiyor. Tork kaç N·m olur?
Dik kuvvet kolu sıfırdır
τ = F × 0 = 0.
Sonuç
Kuvvetin doğrultusu dönme ekseninden geçerse torku sıfırdır.
Kendini dene
Puan yok, deneme sınırsız
Kuvvet değişmeden dik kol iki katına çıkıyor. Tork nasıl değişir?
Açıklama
τ = Fd; kol ve tork doğru orantılıdır.
Temel bölümü tamamlandı.
Orta
- Bağıntıyı uygula ve karşılaştır
Tork yönü sağ el kuralıyla belirlenir; SI birimi N·m’dir fakat tork enerji değildir.
Örnek
orta
Koşulları karşılaştır
Kapıda 10 N kuvvet 0,8 m kolda, karşı kuvvet 0,2 m kolda. Denge için karşı kuvvet kaç N olmalıdır?
Torkları eşitle
10 × 0,8 = F × 0,2, F = 40 N.
Sonuç
Örnek
orta
İşaret ve yön
1 m kol üzerindeki 10 N kuvvet kolla 30° yapıyor. Tork kaç N·m olur?
τ = rF sinθ
1 × 10 × 0,5 = 5 N·m.
Sonuç
Örnek
orta
Bağıntıyı seç
Kuvvet değişmeden dik kol iki katına çıkıyor. Tork nasıl değişir?
τ = Fd
kol ve tork doğru orantılıdır.
Sonuç
İki katına çıkar.
Kuvvet kolu eksene olan herhangi bir uzaklık değil, etkime doğrusuna dik uzaklıktır.
Kendini dene
Puan yok, deneme sınırsız
Saat yönünün tersini pozitif alan sistemde +12 ve −7 N·m tork var. Net tork kaç N·m olur?
Açıklama
İşaretli torkları topla; 12 − 7 = +5 N·m.
Orta bölümü tamamlandı.
İleri
- Varsayım, sınır ve birleşik yorum
Aynı kuvvet farklı kollarda farklı tork üretir.
Örnek
zor
Sınır durumu
Bir kapıyı menteşeye en yakın yerden açmak neden daha zordur?
Önce verilen koşulları ve istenen niceliği ayır.
Küçük kol aynı dönme etkisi için daha büyük kuvvet gerektirir.
Sonuç
Aynı kuvvetin tork kolu küçüktür.
Örnek
zor
Birleşik yorum
Saat yönünün tersini pozitif alan sistemde +12 ve −7 N·m tork var. Net tork kaç N·m olur?
İşaretli torkları topla
12 − 7 = +5 N·m.
Sonuç
Tutma yerini ve kuvvetin açısını değiştir; yeşil dik uzaklığın ve mor tork okunun birlikte büyüyüp küçüldüğünü izle. Kuvvet 30 N alınmıştır. Yönü çevirince dönme yönü de tork oku da ters döner.
Kendini dene
Puan yok, deneme sınırsız
6 N·m tork oluşturmak için 0,3 m dik kolda gereken kuvvet kaç N olur?
Açıklama
F = τ/d = 6/0,3 = 20 N.
Tork, kuvvet ile etkime doğrusunun eksene dik uzaklığının çarpımıdır: . Kuvvet sapa dik oldukça ve eksenden uzaklaştıkça büyür; yönü sağ el kuralıyla eksen boyuncadır.
İleri bölümü tamamlandı.
Özet
Bu konudan aklında kalacaklar
-
; genel büyüklük olur.
-
Kuvvetin doğrultusu dönme ekseninden geçerse torku sıfırdır.
-
Tork yönü sağ el kuralıyla belirlenir; SI birimi N·m’dir fakat tork enerji değildir.
-
Kuvvet kolu eksene olan herhangi bir uzaklık değil, etkime doğrusuna dik uzaklıktır.
-
Aynı kuvvet farklı kollarda farklı tork üretir.
Kapsam: MEB 2018 Fizik öğretim programı.
Bu sayfadaki özgün sorular ÖSYM sorusu olarak sunulmaz.