İçeriğe geç
TYT-AYT-KPSS Hazırlık
Dersler

16Konu 16 / 49
Kuvvet ve Hareket

İki Boyutta Hareket:Yatay ve Eğik Atış

Yatay ve düşey hareketi ayrı çöz, aynı zamanı kullandıklarını unutma. Hava direnci yokken yatay hız sabit, düşey ivme aşağı yönlüdür.

  • 11. sınıf
  • AYT sıklığı
  • 40 dk
Görsel anlatımla başla8 adım · sıfırdan başlar · az yazı, bol 3B

Levhaİki Boyutta Hareketİki Boyutta Hareket

Yatay ve düşey hareketi ayrı çöz, aynı zamanı kullandıklarını unutma. Hava direnci yokken yatay hız sabit, düşey ivme aşağı yönlüdür.

Isınma

Başlamadan önce: hazır mısın?

Puansız. Takıldığın yer olursa ön koşul konuya göz at.

Kendini dene

Puan yok, deneme sınırsız

20 m yükseklikten yatay 5 m/s hızla atılan cisim kaç s’de yere ulaşır? g = 10.

Açıklama

Düşey hareket ilk hızsızdır; 20 = 5t², t = 2 s.

Kendini dene

Puan yok, deneme sınırsız

Bir atışın hız bileşenleri 6 ve 8 m/s. Hız büyüklüğü kaç m/s olur?

Açıklama

Bileşenler diktir; √(6² + 8²) = 10 m/s.

Temel

  1. Kavramı ve düzeneği tanı

x=v0xtx=v_{0x}t, y=v0yt−gt2/2y=v_{0y}t-gt^2/2; başlangıç noktası y = 0 seçilmiştir.

Başlangıç modeli; uzunluklar şematiktir.

Örnek

kolay

Doğrudan uygulama

20 m yükseklikten yatay 5 m/s hızla atılan cisim kaç s’de yere ulaşır? g = 10.

Düşey hareket ilk hızsızdır

20 = 5t², t = 2 s.

Sonuç

22

Örnek

kolay

Tanımı yorumla

Aynı yatay atışta menzil kaç m olur?

Yatay hız sabittir

x = 5 × 2 = 10 m.

Sonuç

1010

Hızın büyüklüğü v2=vx2+vy2v^2=v_x^2+v_y^2 ile bulunur.

Kendini dene

Puan yok, deneme sınırsız

Eğik atışta başlangıç düşey hız 20 m/s. Tepeye çıkış süresi kaç s olur? g = 10.

Açıklama

Düşey hız tepe noktasında sıfır; t = 20/10 = 2 s.

Orta

  1. Bağıntıyı uygula ve karşılaştır

Aynı seviyeye dönen eğik atışlarda, sabit ilk süratte 45° en büyük menzili verir.

Bir değişkenin etkisini nitel olarak karşılaştır.

Örnek

orta

Koşulları karşılaştır

Bir atışın hız bileşenleri 6 ve 8 m/s. Hız büyüklüğü kaç m/s olur?

Bileşenler diktir

√(6² + 8²) = 10 m/s.

Sonuç

1010

Örnek

orta

İşaret ve yön

Yere göre yatay hız 3 m/s, başlangıç düşey hız 10 m/s yukarı. 0,6 s sonra sürat kaç m/s olur? g = 10.

Düşey hız 10 − 6 = 4

sürat √(3² + 4²) = 5 m/s.

Sonuç

55

Örnek

orta

Bağıntıyı seç

Eğik atışta başlangıç düşey hız 20 m/s. Tepeye çıkış süresi kaç s olur? g = 10.

Düşey hız tepe noktasında sıfır

t = 20/10 = 2 s.

Sonuç

22

Tepe noktasında yalnızca düşey hız sıfırdır; yatay hız sürer.

Kendini dene

Puan yok, deneme sınırsız

Aynı seviyeye dönen eğik atışın yükseliş süresi 2 s, yatay hızı 8 m/s. Menzil kaç m olur?

Açıklama

İniş ve çıkış süreleri eşittir; toplam 4 s, menzil 8 × 4 = 32 m.

İleri

  1. Varsayım, sınır ve birleşik yorum

Yatay atışın uçuş süresi yatay hızdan değil başlangıç yüksekliğinden belirlenir.

İki durumun ilişkisini incele; çizim gerçek ölçekte değildir.

Örnek

zor

Sınır durumu

Yatay bileşeni 12 m/s olan eğik atışta tepe noktasındaki sürat kaç m/s olur?

Tepe noktasında vy = 0

yatay hız 12 m/s olarak kalır.

Sonuç

1212

Örnek

zor

Birleşik yorum

Aynı seviyeye dönen eğik atışın yükseliş süresi 2 s, yatay hızı 8 m/s. Menzil kaç m olur?

İniş ve çıkış süreleri eşittir

toplam 4 s, menzil 8 × 4 = 32 m.

Sonuç

3232

Açıyı ve ilk sürati değiştir; hız oklarını ve topun düştüğü yerdeki menzili izle. Zemindeki her kare 10 m, g=10 m/s2g = 10\ \text{m/s}^2 alınmıştır.

Kendini dene

Puan yok, deneme sınırsız

Aynı yükseklikten yatay hız iki katına çıkarılıyor. Uçuş süresi nasıl değişir?

Açıklama

Başlangıç düşey hızı ve yükseklik aynı kaldığı için düşey hareketin süresi aynıdır.

Top havadayken yatay hız oku hiç değişmez; düşey hız oku her saniye 10 m/s aşağı yönde değişir. İki hareketi birbirine bağlayan tek şey ortak zamandır.

Yönleri, bileşenleri veya kavramlar arası ilişkiyi ayır.

Özet

Bu konudan aklında kalacaklar

  • x=v0xtx=v_{0x}t, y=v0yt−gt2/2y=v_{0y}t-gt^2/2; başlangıç noktası y = 0 seçilmiştir.

  • Hızın büyüklüğü v2=vx2+vy2v^2=v_x^2+v_y^2 ile bulunur.

  • Aynı seviyeye dönen eğik atışlarda, sabit ilk süratte 45° en büyük menzili verir.

  • Tepe noktasında yalnızca düşey hız sıfırdır; yatay hız sürer.

  • Yatay atışın uçuş süresi yatay hızdan değil başlangıç yüksekliğinden belirlenir.

Kapsam: MEB 2018 Fizik öğretim programı.

Bu sayfadaki özgün sorular ÖSYM sorusu olarak sunulmaz.

Sorular

Şimdi sıra sende

4 özgün soru

Özgün soru1

Kolay

Yatay ve düşey hareketin bağımsızlığı

45 m yükseklikten yatay 10 m/s atışta menzil kaç m olur? g = 10.

İpucu

x=v0xtx=v_{0x}t, y=v0yt−gt2/2y=v_{0y}t-gt^2/2; başlangıç noktası y = 0 seçilmiştir.

Çözüm

45 = 5t² ile t = 3 s; x = 10 × 3 = 30 m.

Sonuç: 3030

Cevap: B

Özgün soru2

Orta

Yatay atış

Aynı yükseklikten yatay hız iki katına çıkarılıyor. Uçuş süresi nasıl değişir?

İpucu

Hızın büyüklüğü v2=vx2+vy2v^2=v_x^2+v_y^2 ile bulunur.

Çözüm

Başlangıç düşey hızı ve yükseklik aynı kaldığı için düşey hareketin süresi aynıdır.

Sonuç: Değişmez.

Cevap: C

Özgün soru3

Orta

Eğik atış

Düşey hız bileşeni 30 m/s olan atışın tepeye yükselmesi kaç m olur? g = 10.

İpucu

Aynı seviyeye dönen eğik atışlarda, sabit ilk süratte 45° en büyük menzili verir.

Çözüm

h = vy0²/(2g) = 900/20 = 45 m.

Sonuç: 4545

Cevap: D

Özgün soru4

Zor

Menzil, uçuş süresi ve maksimum yükseklik

Aynı seviyeden aynı süratle 30° ve 60° atılan cisimlerin menzilleri için hangisi doğrudur?

İpucu

x=v0xtx=v_{0x}t, y=v0yt−gt2/2y=v_{0y}t-gt^2/2; başlangıç noktası y = 0 seçilmiştir.

Çözüm

Birbirini 90°’ye tamamlayan açıların menzilleri eşittir; uçuş süreleri aynı olmak zorunda değildir.

Sonuç: Eşittir.

Cevap: E