Alkoller ve Eterler

Kolonya, el dezenfektanı ve biyoetanol aynı molekülü taşır: etanol. Koyu toplar karbon, kırmızı top oksijen, küçük gri toplar hidrojen. Oksijen ve ona bağlı hidrojen birlikte OH grubudur.

Gaz hâlindeki etan yalnız C ve H'den oluşur. Bir H ayrılıp yerine OH oturunca etanol oluşur. Hidrokarbondaki bir H yerine OH taşıyan bileşiklere alkol denir.

OH sayısı alkolü sınıflandırır: tek OH'li etanol monoalkol, iki OH'li glikol dialkol, üç OH'li gliserin trialkol. Her OH ayrı bir karbona bağlıdır. Glikol antifrizde, gliserin kremlerde kullanılır.

Şekerli su mayayla havasız bekletilince fermantasyon olur: her glikoz molekülü iki etanol ve iki $\text{CO}_2$ molekülüne ayrılır. $\text{CO}_2$ kabarcık olarak yükselir, etanol suda kalır.

OH'nin bağlı olduğu karbon turuncu parlıyor. Ona bağlı karbon sayısı (mavi) sınıfı verir: 1 ise birincil ($1^\circ$), 2 ise ikincil ($2^\circ$), 3 ise üçüncül ($3^\circ$) alkol. Üçü de $\text{C}_4\text{H}_{10}\text{O}$.

Alkolde O bir yanda karbona, öbür yanda H'ye bağlıdır. Eterde O iki karbon grubunun arasındadır ve O'ya bağlı H yoktur. C–O–C açısı yaklaşık $112^\circ$: molekül O'da bükülür.

Dietil eterde O'nun iki yanında aynı grup (etil) var: simetrik eter. Etil metil eterde bir yanda metil, öbür yanda etil var: asimetrik eter. Gruplar alfabetik sırayla yazılır, sonuna "eter" eklenir.

1-bütanolün atomlarını yeniden diz: O zincirin ucundan ortasına geçer, OH'nin H'si karbona bağlanır; dietil eter oluşur. İkisi de $\text{C}_4\text{H}_{10}\text{O}$, ama fonksiyonel grupları farklı: fonksiyonel grup izomeri.

Bütanolde O'ya bağlı H, komşu molekülün O'suna yönelir: kesikli çizgiler hidrojen bağıdır, moleküller kıpırdadıkça kurulup kopar. Eterde bütün H'ler karbona bağlıdır; eter molekülleri arasında hidrojen bağı yoktur.

İki beher aynı ısıtıcıda. Eter $35\,^\circ\text{C}$'de kaynar, molekülleri kaptan kaçar. Bütanolde hidrojen bağları da koparılmalıdır: $118\,^\circ\text{C}$'ye kadar sıvı kalır. Kaynarken termometre sabit durur.

Üç alkol de $\text{C}_4\text{H}_{10}\text{O}$ ve hepsinde hidrojen bağı var. Molekül dallandıkça küreye yaklaşır, komşularına değen yüzeyi küçülür: 1-bütanol $118$, 2-bütanol $99$, 2-metil-2-propanol $82\,^\circ\text{C}$'de kaynar.

OH suyla hidrojen bağı kurar, karbon zinciri suyu iter. Kısa zincirli etanol suyla her oranda karışır: tek faz. Bütanolün zinciri uzun, eterin OH'si yok; ikisinin büyük kısmı suyun üstünde ayrı katman olur.

Alkolde OH vardır: hidrojen bağı kurar, yüksek kaynar, kısa zincirlisi suyla karışır. Eterde O iki karbonun arasındadır: hidrojen bağı yapmaz, düşük kaynar. Aynı formüllü alkol ve eter fonksiyonel grup izomeridir.